\u0130slam toplumunun, dinin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kurallar \u00e7er\u00e7evesince ya\u015fam\u0131n\u0131 emniyetle s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 ve kurumlar\u0131 devletin devaml\u0131 sa\u011flamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Tarihte \u0130slam Devleti bu g\u00f6revi esas itibariyle vak\u0131f yoluyla yerine getirmi\u015ftir. Devlet, siyasetin karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ge\u00e7ici karakteri dolay\u0131s\u0131yla \u0130slam toplumu i\u00e7in gerekli sosyal hizmetleri devaml\u0131 bir g\u00f6rev, bir hay\u0131r i\u015fi olarak hay\u0131r kurumuna b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Genelde dini g\u00f6revler cami, mescit, medrese, mektep in\u015faas\u0131, idamesi, fakirlerin, yolcular\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in zaviye ve imaret tesislerin kurulmas\u0131, halk i\u00e7in hastane, t\u0131bbi hizmetler, hatta ila\u00e7 temini, bunun gibi y\u00fczlerce sosyal hizmet devaml\u0131 olarak ancak bu yolla sa\u011flanabilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130slam devlet d\u00fczeninde bu hizmetler siyasi otoriteye b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015f, hayrat denilen kurumlar, do\u011frudan do\u011fruya Allah\u2019\u0131n g\u00f6zetiminde, zamanla bozulmaz, mutlak, ebedi, tarafs\u0131z bir m\u00fcesseseye, vakfa ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sacas\u0131 vak\u0131f, toplumun bekas\u0131 ve refah\u0131 i\u00e7in en emin sosyal \u00f6rg\u00fct g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015ftir. Bug\u00fcn devletin y\u00fcklendi\u011fi bir tak\u0131m kurumlar\u0131, mesela e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 d\u00f6neminde devlet kar\u015f\u0131lam\u0131yordu. Vak\u0131f, toplum i\u00e7in zaruri baz\u0131 kamusal hizmetleri \u00fczerine alarak geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn vak\u0131flar ar\u015fiv fonlar\u0131, bu zenginli\u011fi ortaya koymaktad\u0131r. Vak\u0131flar yaln\u0131z dini hizmetleri yerine getirmek i\u00e7in cami, mektep medrese, imaret ve k\u00fclliyeler de\u011fil, onlar\u0131 idame etmek i\u00e7in gerekli ekonomik kurumlar, hanlar, bedestenler, \u00e7ar\u015f\u0131lar v\u00fccuda getiriyordu. T\u00fcm vak\u0131f eserleri devletin nezareti alt\u0131nda ise de evkaf b\u00fct\u00fcn\u00fcyle Tanr\u0131sal m\u00fceyyide alt\u0131na konmu\u015ftur. Yani prensip olarak devlet m\u00fcdahale edemez. T\u00fcm vakfiyelerde, vakfiye \u015fartlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirene kar\u015f\u0131, sultan da olsa Tanr\u0131\u2019n\u0131n laneti zikredilmi\u015ftir. Vakf\u0131n kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hizmetler daima dini bir hay\u0131r hizmeti olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 devletinde yolculara bar\u0131nak sa\u011flama maksad\u0131yla vak\u0131f olarak y\u00fczlerce zaviye ve imaret tesis edilmi\u015f, bu zaviyeler, devletin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 vak\u0131flarla bir nevi devlet tesisi niteli\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r. 1530 tarihinde yaln\u0131z Anadolu\u2019da 622 z\u00e2viye say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Suyollar\u0131 i\u00e7in Hicaz\u2019da ve Kud\u00fcs\u2019teki b\u00fcy\u00fck giri\u015fimler, sultan evkaf\u0131, sultan k\u00fclliyeleri devletin ne kadar \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu suyollar\u0131 bug\u00fcn hala caridir. \u015eehirlerin imar\u0131, \u015fenlenmesi i\u00e7in vakf\u0131n nas\u0131l hayati bir rol oynad\u0131\u011f\u0131na dair bir misal vermek isterim. Fatih, \u0130stanbul\u2019u harap bir \u015fehir olarak ald\u0131 ve \u015fehri yeniden in\u015fa \u00f6devi kar\u015f\u0131s\u0131nda kald\u0131. 1459\u2019da vezirlerini toplay\u0131p emretti. Her biri surlar i\u00e7inde bir b\u00f6lgede cami, medrese, mektepten olu\u015fan bir imaret, bug\u00fcn yanl\u0131\u015f bir deyimle k\u00fclliye in\u015fa edecekti. B\u00f6ylece Mahmud Pa\u015fa, Gedik Ahmet, Murat Pa\u015fa, Davut Pa\u015fa k\u00fclliyeler kurdular. Etraf\u0131nda mahalleler olu\u015ftu. Kendisi de vak\u0131f olarak Fatih Camii k\u00fclliyesiyle medreseler ve etraf\u0131nda sara\u00e7hane ve ba\u015fka tesisler kurdu. Fatih mahallesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. T\u00fcrk-\u0130slam \u0130stanbul\u2019u i\u015fte b\u00f6yle kuruldu, vak\u0131f sayesinde.<\/p>\n
<\/p>\n