{"id":18086,"date":"2025-05-26T09:07:02","date_gmt":"2025-05-26T09:07:02","guid":{"rendered":"https:\/\/research.ddev.site\/?p=17621"},"modified":"2026-08-27T12:54:58","modified_gmt":"2026-08-27T12:54:58","slug":"cagin-meydan-okumalari-karsisinda-ahlak-ve-din-vi-ahlak-surasi-notlari","status":"publish","type":"makale","link":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/makaleler\/cagin-meydan-okumalari-karsisinda-ahlak-ve-din-vi-ahlak-surasi-notlari\/","title":{"rendered":"\u201c\u00c7a\u011f\u0131n Meydan Okumalar\u0131 Kar\u015f\u0131s\u0131nda Ahl\u00e2k ve Din\u201d VI. Ahl\u00e2k \u015e\u00fbras\u0131 Notlar\u0131"},"content":{"rendered":"
\n

\u201c\u00c7a\u011f\u0131n Meydan Okumalar\u0131 Kar\u015f\u0131s\u0131nda Ahl\u00e2k ve Din\u201d VI. Ahl\u00e2k \u015e\u00fbras\u0131 Notlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

16-18 May\u0131s 2025 tarihleri aras\u0131nda Hasan Kalyoncu \u00dcniversitesi\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirilen VI: Ahl\u00e2k \u015e\u00fbras\u0131\u2019nda al\u0131nan, derlenen notlar ve \u00fczerine de\u011ferlendirme d\u00fc\u015f\u00fcnen notlar\u0131 muhtevidir.<\/p>\n

Son y\u00fczy\u0131lda ahlaki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn temelinde, ideolojilerin beslendi\u011fi ortak kaynak neoliberal politikalard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Bat\u0131\u2019daki geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda, ge\u00e7mi\u015ften gelen sorunlar nedeniyle M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak aksiyon alam\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc konu y\u00fczeysel de\u011fil, daha derinlerde k\u00f6kle\u015fmi\u015f bir meseledir. Ancak ger\u00e7eklerle y\u00fczle\u015fmekten ka\u00e7\u0131n\u0131yoruz. Bu nedenle daha so\u011fukkanl\u0131 ve uzun vadeli planlar yapmal\u0131y\u0131z. Ahl\u00e2k konusu, siyasetin i\u00e7inde in\u015fa edilemez, siyasetten \u00e7ok daha \u00f6nce in\u015fa edilmesi gereken bir aland\u0131r ahl\u00e2k. Mevcut durumu yaln\u0131zca vaka analizi yaparak ve ele\u015ftiri ile \u00e7\u00f6zmemiz de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Mutlaka ciddi \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunmam\u0131z gerekmektedir.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc ahl\u00e2ki sorunlar, asl\u0131nda 16-17. y\u00fczy\u0131ldan itibaren ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Osmanl\u0131\u2019da halk sefalet i\u00e7indeyken, sava\u015f zenginlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ciddi bir \u00e7eli\u015fkiydi. Bunun yan\u0131nda ahl\u00e2ka ayk\u0131r\u0131 yay\u0131nlar \u0130mparatorlu\u011fun son d\u00f6nemlerinde h\u0131zla artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gibi tarihsel problemler, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de kendini g\u00f6stermektedir. Sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri i\u00e7in ge\u00e7mi\u015f tecr\u00fcbeleri anlamak da \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n

Postmodern d\u00f6nem, \u201cdin \u015funu emrediyor\u201d dendi\u011finde itiraz ederken, \u201cdin b\u00f6yle tavsiye ediyor\u201d denildi\u011finde sessiz kalmaktad\u0131r. Bu da hakikatlerin kar\u0131\u015fmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Oysaki karar verme s\u00fcre\u00e7lerinde de\u011ferler \u00f6nemlidir. De\u011ferler ise kayna\u011f\u0131n\u0131 ahl\u00e2ktan al\u0131r. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda ahl\u00e2ki sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak \u201cihsan merkezli\u201d bir yap\u0131lanmay\u0131 \u00f6nerebiliriz.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde transh\u00fcmanizm ve yapay zek\u00e2 ile, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yeni bir versiyonuna ge\u00e7ilmi\u015ftir. Art\u0131k \u015feytan ayr\u0131nt\u0131da gizli de\u011fil; a\u00e7\u0131k ve a\u015fik\u00e2r h\u00e2le gelmi\u015ftir. \u015eeytan art\u0131k yaln\u0131zca bir fig\u00fcr de\u011fildir; devletlerin kurulu\u015f kodlar\u0131n\u0131n i\u00e7indedir. Bu ba\u011flamda k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131radanla\u015fmas\u0131 kavram\u0131, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte reva\u00e7tad\u0131r.<\/p>\n

Mevcut d\u00fczen i\u00e7imize i\u015flemi\u015ftir ve patolojik vaka h\u00e2line gelmi\u015ftir. Yapay zek\u00e2n\u0131n s\u00f6z\u00fcnden \u00e7\u0131kmayanlar, ahl\u00e2ki normlar\u0131 bir kenara atm\u0131\u015f demektir. Hayat\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015fk\u00f6\u015fesinde kim oturuyor: Ahl\u00e2k m\u0131, haz m\u0131? Bu s\u00fcre\u00e7te maalesef g\u00f6n\u00fcl yoktur. 20 y\u0131ld\u0131r \u0130slamc\u0131lar iktidardad\u0131r, fiziki anlamda bir\u00e7ok ilerlemeler kaydedilmi\u015ftir ama ahl\u00e2ka ne zaman s\u0131ra gelecektir? Bug\u00fcnk\u00fc mevcut d\u00fczenle, ahl\u00e2ki krizlere \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/p>\n

Ahl\u00e2ki krizlere kar\u015f\u0131, fiili m\u00fccadelenin t\u00fcm imk\u00e2nlar\u0131 seferber edilerek \u00e7\u00f6z\u00fcm aranmal\u0131d\u0131r. Ancak ne yaz\u0131k ki M\u00fcsl\u00fcmanlarda zihin par\u00e7alanmas\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r. E\u011fitim sisteminde ahl\u00e2k\u0131 konu\u015fam\u0131yoruz, bu \u00e7ok ac\u0131d\u0131r. Ahl\u00e2k, sadece vaaz vermeye indirgenmi\u015ftir. Hayat\u0131 yaln\u0131zca mesleki ba\u015far\u0131ya indirgedik ve ahl\u00e2k devre d\u0131\u015f\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n modern d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck problemlerinden biri, ahl\u00e2ki bilginin k\u00f6keni konusunda ya\u015fanan belirsizliktir. Tam da bu noktada vahyi yeniden hat\u0131rlamam\u0131z icap eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc vahiy, hem f\u0131trat\u0131 hem akl\u0131 dikkate alan bir ahl\u00e2k anlay\u0131\u015f\u0131 sunar.<\/p>\n

Ahl\u00e2k, hikmetin tan\u0131m\u0131nda yer al\u0131r. Hikmet, s\u00f6zde ve davran\u0131\u015fta isabet etmek demektir. D\u00fc\u015f\u00fcnmeden yap\u0131lan iyilikler, bir iyili\u011fin ki\u015fide meleke haline geldi\u011fini g\u00f6sterir. E\u011fer ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnerek iyilik yap\u0131yorsa, bu onun hesap adam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. Dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00f6nemde de\u011ferlerimizi koruyabilmek sosyal medya okuryazar\u0131 olabilmeyi de gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Oysaki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde orman elden gitmi\u015fken, biz ormandaki tek bir a\u011fa\u00e7 ile me\u015fgul\u00fcz.<\/p>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n yeni dini, ilahi temelli de\u011fil, teknoloji temelli hale gelmi\u015ftir. Bundan sonra devletlerin en \u00f6nemli sorunu \u201ccan s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131\u201d ile ba\u015fa \u00e7\u0131kmak olacakt\u0131r. \u015eimdilik \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak telefon ve uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile s\u00fcre\u00e7 atlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Tam da bu noktada cevaplanmas\u0131 gereken sorular vard\u0131r: Mevcut politikalarla aile ve gen\u00e7leri koruyabiliyor muyuz? \u00dclkemizde do\u011fru d\u00fczg\u00fcn bir ahl\u00e2k e\u011fitimi verilememektedir. Oysa ahl\u00e2k, ciddi olarak ele al\u0131nmas\u0131 gereken ciddi bir husustur.<\/p>\n

T\u00fcketim toplumlar\u0131nda yayg\u0131nla\u015fan hedonist e\u011filimler, bireyleri g\u00f6steri\u015fe ve anl\u0131k hazlara y\u00f6neltmektedir. Bu y\u00f6nelimin bireysel ve toplumsal d\u00fczeyde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ahl\u00e2ki a\u015f\u0131nma ile nas\u0131l ba\u015f edece\u011fiz? Teknolojide \u00fcretici de\u011fil, kullan\u0131c\u0131y\u0131z. \u00c7ocuklar ahl\u00e2k\u0131 art\u0131k aileden ve okuldan de\u011fil, ellerindeki telefondan \u00f6\u011freniyor. Bu sorunla m\u00fccadele etme yollar\u0131 hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n

Bat\u0131\u2019ya ve k\u00fcresel sisteme eklemlenme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0130slam \u015feriat\u0131n\u0131 feda ettik. Bat\u0131 medeniyeti, ihtiya\u00e7lar yerine ihtiraslar\u0131m\u0131z\u0131n pe\u015finden gitmemizi \u00f6neriyor. \u0130htiraslar\u0131m\u0131z\u0131n pe\u015finden ko\u015farken de Allah (cc) ile olan kulluk ba\u011flar\u0131m\u0131z zarar g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n

Bir sorunu a\u015fmak ve bir hedefe ula\u015fmak i\u00e7in optimizasyon yapar\u0131z. Ama\u00e7 ve k\u0131s\u0131t fonksiyonu… \u00c7a\u011f\u0131n meydan okumalar\u0131na kar\u015f\u0131 k\u0131s\u0131tlar\u0131m\u0131z nelerdir ve bunlar\u0131 nas\u0131l a\u015faca\u011f\u0131z? Bu sorular \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmak da olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.<\/p>\n

\u00c7a\u011f\u0131n meydan okumalar\u0131yla ba\u015fa \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in \u201czaman\u0131n \u00f6tesinde ya\u015famal\u0131y\u0131z\u201d \u00f6nermesi \u00fczerinde herkesi ciddi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeye davet edebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle ya\u015fayabilirsek, yani gelece\u011fi bug\u00fcnden g\u00f6rebilirsek, olumsuzluklara kar\u015f\u0131 \u00f6nceden tedbir alabilir ve temkinli hareket edebiliriz. Zaman\u0131n \u00f6tesinde ya\u015famak ne demektir? Geliniz, bunun \u00fczerinde hep birlikte kafa yoral\u0131m. Anahtar kelimeler: feraset, irfan sahibi olmak, hikmet\u2026 Bu konulara merakl\u0131 olanlar\u0131n ise iyi derecede matematik, kuantum fizi\u011fi ve tarih bilmeleri gerekir.<\/p>\n

Hakikat erleri, ahalinin ahvalini bildikleri i\u00e7in mukadderata uygun d\u00fc\u015fmeyen i\u015flere kalk\u0131\u015fmaz. Ar\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar; onlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 eserinden, yani bal\u0131ndan anlars\u0131n. Ama elindeki kovandan da olmazs\u0131n.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc mevcut d\u00fczenle ahl\u00e2ki krizlere \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmenin imk\u00e2n\u0131 yoktur. Ahl\u00e2ki krizlere kar\u015f\u0131, fiili m\u00fccadelenin t\u00fcm imk\u00e2nlar\u0131 seferber edilerek \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmal\u0131d\u0131r. Bulunan \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ait sonu\u00e7 bildirgesi, politika yap\u0131c\u0131lara iletilmelidir. Konu derin oldu\u011fu i\u00e7in panik havas\u0131nda ele al\u0131nmamal\u0131d\u0131r. \u015eunu da ifade edebiliriz, \u015f\u00fbra herkesin ve her kesimin muhatap oldu\u011fu bir payla\u015fma mecras\u0131d\u0131r. Bu \u00f6zellikle ahl\u00e2k \u00fczerine olunca daha b\u00fcy\u00fck bir ehemmiyet arz eder. S\u00f6z konusu mecrada her muhatap kitlenin anlay\u0131\u015f seviyesine hitap edebilmek, onlar\u0131n dikkatini \u00e7ekebilmek, s\u00fcrece dahil edebilmek ve nihayetinde zihinlerinde ve g\u00f6n\u00fcllerinde iz b\u0131rakabilmek de olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Abdullah Durmu\u015f Baysal<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201c\u00c7a\u011f\u0131n Meydan Okumalar\u0131 Kar\u015f\u0131s\u0131nda Ahl\u00e2k ve Din\u201d VI. Ahl\u00e2k \u015e\u00fbras\u0131 Notlar\u0131 16-18 May\u0131s 2025 tarihleri aras\u0131nda Hasan Kalyoncu \u00dcniversitesi\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirilen VI: Ahl\u00e2k \u015e\u00fbras\u0131\u2019nda al\u0131nan,\u2026<\/p>\n","protected":false},"featured_media":17442,"template":"","class_list":["post-18086","makale","type-makale","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/makale\/18086","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/makale"}],"about":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/types\/makale"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17442"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}