{"id":17509,"date":"2025-02-14T11:18:23","date_gmt":"2025-02-14T11:18:23","guid":{"rendered":"https:\/\/research.ddev.site\/?p=17509"},"modified":"2026-06-08T08:16:44","modified_gmt":"2026-06-08T08:16:44","slug":"arapca-kaynaklara-gore-fethinden-x-yuzyila-kadar-harizm-bolgesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/arapca-kaynaklara-gore-fethinden-x-yuzyila-kadar-harizm-bolgesi\/","title":{"rendered":"Arap\u00e7a Kaynaklara G\u00f6re Fethinden X. Y\u00fczy\u0131la Kadar H\u00e2rizm B\u00f6lgesi"},"content":{"rendered":"<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>Tez K\u00fcnyesi<\/strong><\/h3>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Tez No:<\/strong> 838067<br \/>\n<strong>Tez T\u00fcr\u00fc:<\/strong> Doktora<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Ba\u015fl\u0131k:<\/strong> Arap\u00e7a Kaynaklara G\u00f6re Fethinden X. Y\u00fczy\u0131la Kadar H\u00e2rizm B\u00f6lgesi<br \/>\n<strong>Yazar:<\/strong> Murat Erko\u00e7<br \/>\n<strong>Dan\u0131\u015fman:<\/strong> Prof. Dr. Orhan Do\u011fan<br \/>\n<strong>Yer Bilgisi:<\/strong> Kahramanmara\u015f S\u00fct\u00e7\u00fc \u0130mam \u00dcniversitesi \/ Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc \/ Tarih Ana Bilim Dal\u0131<br \/>\n<strong>Konu:<\/strong> Tarih<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Dil:<\/strong> T\u00fcrk\u00e7e<br \/>\n<strong>E-Posta:<\/strong> <a href=\"mailto:murat.erkoc@hku.edu.tr\">murat.erkoc@hku.edu.tr<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<p><em><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">H\u00e2rizm\u2019de \u0130lm\u00ee ve Edebi Hayat<\/span><\/strong><\/em><\/p>\n<p>H\u00e2rizm, Do\u011fu vilayetleri i\u00e7erisinde ilm\u00ee ve edebi hayat\u0131n merkezi noktalar\u0131ndan biri olarak kabul edilmektedir. \u00d6zellikle Me\u2019m\u00fbniler d\u00f6neminde H\u00e2rizm\u015fahlar\u0131n ilim adamlar\u0131n\u0131 desteklemeleri neticesinde kaleme al\u0131nan eserler, H\u00e2rizm\u2019in ilmi ve edebi noktada b\u00fcy\u00fck bir ivme kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2rizm\u2019de Araplar\u0131n fethinden sonra Arap\u00e7a dilinin yay\u0131lmas\u0131 ile birlikte g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fekilde akli, ilmi ve edebi hayat noktas\u0131nda \u00f6nemli geli\u015fmeler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim kel\u00e2m, f\u0131k\u0131h, us\u00fbl, tefsir, bela\u0121at, nahv, edebiyat, \u015fiir, Arap dili ve edebiyat\u0131, felsefe, nakli ilimler, neseb bilimi, tarih, co\u011frafya, astronomi, matematik, t\u0131p, kimya ve m\u00fchendislik alan\u0131nda \u00e7ok say\u0131da ilim erbab\u0131na ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>H\u00e2rizm\u2019de ilmi ve edebi noktada \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u015fehir Kurkanc olup bu \u00f6zelli\u011fini 618\/1221 y\u0131l\u0131nda Mo\u011follar\u0131n h\u00e2kimiyetine kadar devam ettirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Me\u2019m\u00fbniler\u2019de ilmi hayatta benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f hareketlilik, H\u00e2rizm\u015fah Eb\u00fb\u2019l-Hasan Ali b. 1. Me\u2019m\u00fbn ve Eb\u00fb\u2019l-Abb\u00e2s Me\u2019m\u00fbn b. Me\u2019m\u00fbn d\u00f6neminde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. H\u00e2rizm\u2019e 402\/1004 y\u0131l\u0131nda d\u00f6nen B\u00eer\u00fbn\u00ee, sarayda toplanan ilim ehline liderlik ederek Meclis\u00fb\u2019l-Ulema\u2019n\u0131n \u015fekillenmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Se\u00e7kin \u00e2limlerden Eb\u00fb Ali \u0130bn S\u00een\u00e2 (\u00f6l. 428\/1037), Eb\u00fb Sehl \u00ces\u00e2 b. Yahy\u00e2 el-Mes\u00eeh\u00ee (\u00f6l. 401\/1010-11?), B\u00eer\u00fbn\u00ee\u2019nin hocas\u0131 Eb\u00fb Nasr Mans\u00fbr b. Al\u00ee b. Ir\u00e2k (\u00f6l. 427\/1036\u2019dan \u00f6nce), S\u00fcryani Hekim Eb\u00fb\u2019l-Hayr el-Hasen b. S\u00fcv\u00e2r b. B\u00e2b\u00e2 b. Behr\u00e2m (Behn\u00e2m) (\u00f6l. 410\/1019?) ve B\u00eer\u00fbn\u00ee (\u00f6l. 453\/1061?)\u2019nin H\u00e2rizm saray\u0131nda toplanarak m\u00fcnaka\u015fa yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Cuma namaz\u0131ndan sonra me\u015fayih, \u00f6\u011frenci ve m\u00fcritlerin halka \u015feklinde bir araya gelerek yapt\u0131klar\u0131 ilmi m\u00fcnazaralar, Mo\u011follar\u0131n istilas\u0131na kadar devam etmi\u015ftir. Nitekim m\u00fcnazara yapan me\u015fayihlerin en me\u015fhurlar\u0131ndan biri H\u00e2rizm\u015fah\u2019\u0131n naibi \u015eafi\u00ee fakihlerinden \u015eeh\u00e2bedd\u00een el-Hayvak\u00ee (\u00f6l. 616\/1219)\u2019dir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u00e2rizm\u2019de \u015fairler aras\u0131nda da m\u00fcnazaralar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Arap edip ve \u015fairlerden Eb\u00fb Bekr Cem\u00e2l\u00fcdd\u00een Muhammed b. Abb\u00e2s et-Taber\u00ee el-H\u00e2rizm\u00ee (\u00f6l. 383\/993) ile \u015fair ve k\u00e2tip Eb\u00fb\u2019l-Fazl Bed\u00ee\u00fczzam\u00e2n Ahmed el-Hemed\u00e2n\u00ee (\u00f6l. 398\/1008) yapt\u0131klar\u0131 m\u00fcnazaralarda edebi ve dil maharetlerini sergilediklerinden dolay\u0131 aralar\u0131nda \u015fiddetli tart\u0131\u015fmalar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. N\u00ee\u015f\u00e2bur\u2019daki b\u00fcy\u00fcklerin davetini kabul eden Eb\u00fb Bekr Cem\u00e2l\u00fcdd\u00een el-H\u00e2rizm\u00ee ve Eb\u00fb\u2019l-Fazl Bed\u00ee\u00fczzam\u00e2n aras\u0131nda 382\/992 y\u0131l\u0131ndaki yap\u0131lan m\u00fcnazara, el-Hemed\u00e2n\u00ee\u2019nin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u00e2rizm\u015fah Eb\u00fb\u2019l-Abb\u00e2s Me\u2019m\u00fbn, ilim ve hikmet yolunda mal\u0131n\u0131 en \u00e7ok infak eden meliklerden biri olarak kabul edilmektedir. Me\u2019m\u00fbn\u00eelerin en kudretli devlet adamlar\u0131ndan biri olan Vezir Eb\u00fb\u2019l-H\u00fcseyin Ahmed b. Muhammed es-S\u00fcheyl\u00ee, H\u00e2rizm\u015fah Eb\u00fb\u2019l-Abb\u00e2s Me\u2019m\u00fbn\u2019un deste\u011fini alarak edebi ve ilmi y\u00f6n\u00fc ile \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcheyl\u00ee; Tahir\u00ee, S\u00e2m\u00e2n\u00ee ve B\u00fcveyh\u00ee h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n\u0131n olu\u015fturduklar\u0131 ilim ortam\u0131n\u0131n bir benzerini H\u00e2rizm\u2019de de olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Me\u2019m\u00fbn\u00eelerin saltanat\u0131 yirmi iki y\u0131l s\u00fcrmesine ra\u011fmen H\u00e2rizm\u2019in her a\u00e7\u0131dan ilerlemesini sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Abb\u00e2s\u00ee Halifesi Me\u2019m\u00fbn taraf\u0131ndan 215\/830 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Beyt\u00fb\u2019l-Hikme\u2019ye benzetilen ve Me\u2019m\u00fbn\u00eeler d\u00f6neminde olu\u015fturulan H\u00e2rizm Me\u2019m\u00fbn Akademisi&#8217;nde \u00e7ok say\u0131da ilim adam\u0131 hizmet etmi\u015ftir. B\u00eer\u00fbn\u00ee ile e\u015f-\u015eeyh\u00fc\u2019r-Re\u00ees mahlas\u0131 ile tan\u0131nan Eb\u00fb Ali \u0130bn S\u00een\u00e2, H\u00e2rizm\u2019in ilmi noktada \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di\u011fer taraftan Me\u2019m\u00fbn\u00eeler d\u00f6neminde Yunan, \u00c7in, Fars, Arap ve Hint k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kav\u015fak noktas\u0131 haline geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00f6ylece H\u00e2rizm, Buhara ve Semerkant\u2019tan sonra ilmi hayat\u0131n en yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 merkezlerden birine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt;\"><em><strong>K\u0131raat ve Mezhep \u00c2limleri<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p>Ahmed b. Muhammed b. \u0120alib Eb\u00fb Bekr el-H\u00e2rizm\u00ee (\u00f6l. 425\/1033): Kur\u2019an haf\u0131z\u0131 olan Eb\u00fb Bekr el-H\u00e2rizm\u00ee, k\u0131raat ilmini Ahmed b. Muhammed b. Be\u015fer b. e\u015f-\u015earab\u2019tan \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Ancak Eb\u00fb\u2019l-Hasan Ali b. Muhammed el-Hayyat, onun Kur\u2019an okuyucular\u0131 aras\u0131nda yer almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Muhammed b. M\u00fbs\u00e2 b. Muhammed Eb\u00fb Bekr el-H\u00e2rizm\u00ee (\u00f6l. 403\/1012): H\u00e2rizm\u2019de Hanef\u00ee mezhebinin fakihlerinden biri olan Eb\u00fb Bekr el-H\u00e2rizm\u00ee, Eb\u00fb Bekr Ahmed b. Ali er-R\u00e2z\u00ee\u2019den \u00f6\u011frendi\u011fi f\u0131k\u0131h ilmini Hanef\u00ee mezhebinin riyasetine kadar devam ettirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Eb\u00fb Bekr Ahmed b. Al\u00ee er-R\u00e2z\u00ee (Cess\u00e2s)\u2019nin talebesi olan Eb\u00fb Bekr el-H\u00e2rizm\u00ee\u2019nin f\u0131k\u0131h ilmini \u00f6\u011fretti\u011fi \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda Hanef\u00ee fakihlerinden Eb\u00fb Abdill\u00e2h el-H\u00fcseyn b. Al\u00ee b. Muhammed es-Saymer\u00ee (\u00f6l. 436\/1045) ile \u015fair ve \u015fiir m\u00fcfessiri Eb\u00fb\u2019l-Hasen Muhammed b. el-H\u00fcseyn b. M\u00fbs\u00e2 b. Muhammed e\u015f-\u015eer\u00eef er-Rad\u00ee (\u00f6l. 406\/1015) bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Muhammed es-Saymer\u00ee, Eb\u00fb Bekr el-H\u00e2rizm\u00ee\u2019nin Eb\u00fb Hanife medresesinin hem m\u00fcft\u00fcs\u00fc hem de \u015feyhi oldu\u011funu ve insanlara Hanef\u00ee mezhebinin esaslar\u0131na g\u00f6re fetva verdi\u011fini ifade etmi\u015ftir. Eb\u00fb Bekr el-H\u00e2rizm\u00ee, 403\/1012 y\u0131l\u0131nda cuma gecesi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Eb\u00fb\u2019l-K\u00e2s\u0131m Mes\u2018\u00fbd b. Muhammed b. M\u00fbs\u00e2 el-H\u00e2rizm\u00ee (\u00f6l. 423\/1031): Hayat\u0131 hakk\u0131nda bilgi sahibi olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Eb\u00fb\u2019l-K\u00e2s\u0131m el-H\u00e2rizm\u00ee, H\u00e2rizm\u2019de Hanef\u00ee mezhebinin f\u0131k\u0131h \u00e2limlerinden biri olup f\u0131k\u0131h ilmini, Eb\u00fb Bekr Ahmed b. Al\u00ee er-R\u00e2z\u00ee (Cess\u00e2s)\u2019nin talebesi olan babas\u0131 Eb\u00fb Bekr Muhammed\u2019den \u00f6\u011frenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Muhammed b. Ca\u2018fer b. Ahmed b. \u00ces\u00e2 b. Eb\u00ee\u2019l-K\u00e2d\u00ee (\u00f6l. 318\/928): H\u00e2rizm\u2019in fukahalar\u0131ndan biri olan ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc, a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 ve ilmi anlamda faziletli biri oldu\u011fu ifade edilen Muhammed b. Ca\u2018fer Eb\u00ee\u2019l-K\u00e2d\u00ee, tahsilini Irak\u2019ta yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>F\u0131k\u0131h ilmini ise \u00c2li Eb\u00ee\u2019l-Abb\u00e2s b. S\u00fcreyc\u2019ten tamamlarken, Muhammed b. Cer\u00eer et-T\u00e2beri\u2019den ise \u00e7ok say\u0131da hadis \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Hayat\u0131 hakk\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 bilgilere sahip oldu\u011fumuz Muhammed b. Ca\u2018fer Eb\u00ee\u2019l-K\u00e2d\u00ee, 318\/928 y\u0131l\u0131nda vefat etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>H\u00e2rizm\u2019de do\u011fudaki \u0130sl\u00e2mi ekole g\u00f6re f\u0131k\u0131h e\u011fitimlerini alan \u015e\u00e2fi\u00ee mezhebindeki \u00e2limler, bu mezhebin Horasan, N\u00ee\u015f\u00e2bur ve Merv ba\u015fta olmak \u00fczere muhtelif b\u00f6lgelere yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. H\u00e2rizm\u2019de \u015e\u00e2fi\u00ee mezhebinin merkezi olarak Hive \u015fehrinin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak Hive hari\u00e7 H\u00e2rizm halk\u0131n\u0131n geneli Hanef\u00ee mezhebine mensuptur. Bununla birlikte Hanef\u00ee \u00e2limleri, \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131ndaki Hanef\u00ee f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131n\u0131n H\u00e2rizm\u2019de yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Eb\u00fb Abdullah Muhammed b. \u0130brahim es-S\u00e2ne\u00ee (\u00f6l. 412\/1021): H\u00e2rizm halk\u0131ndan olup, 390\/999 y\u0131l\u0131nda Ba\u011fdat\u2019a giderek \u015e\u00e2fi\u00ee fakihlerinden Eb\u00fb H\u00e2mid Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-\u0130sfer\u00e2y\u00een\u00ee (\u00f6l. 406\/1016) ve Eb\u00fb Muhammed el-B\u00e2k\u00ee\u2019den f\u0131k\u0131h ilmini tahsil ettikten sonra H\u00e2rizm\u2019e 412\/1021 y\u0131l\u0131nda d\u00f6nm\u00fc\u015f, vefat\u0131na kadar hatiplik ve m\u00fcft\u00fcl\u00fck g\u00f6revinde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Eb\u00fb Sa\u00eed ed-Dar\u00eer Ahmed b. Muhammed b. Muhammed b. Ali b. \u0120ayri (\u00f6l. 448\/1056): \u015e\u00e2fi\u00ee mezhebinin fakihlerinden biri olan Eb\u00fb Sa\u00eed \u0120ayri, f\u0131k\u0131h tahsilini Eb\u00fb H\u00e2mid Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-\u0130sfer\u00e2y\u00een\u00ee\u2019den alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6nemde, Eb\u00fb\u2019t-Tayyib T\u00e2hir b. Abdill\u00e2h b. T\u00e2hir et-Taber\u00ee (\u00f6l. 450\/1058)\u2019den sonra onun gibi f\u0131k\u0131h ilmini en iyi \u015fekilde \u00f6\u011freten fukahadan ba\u015fka kimsenin olmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Ba\u011fdat\u2019ta f\u0131k\u0131h dersleri ve \u015e\u00e2fi\u00ee mezhebine g\u00f6re fetvalar veren Eb\u00fb Sa\u00eed ed-Dar\u00eer, 448\/1056 y\u0131l\u0131nda Ba\u011fdat\u2019ta vefat etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Muhammed b. Sa\u00eed b. Muhammed b. Abdullah b. Eb\u00ee\u2019l-K\u00e2d\u00ee (\u00f6l. 340\/951): H\u00e2rizm\u2019li olup Irak\u2019ta \u015e\u00e2fi\u00ee m\u00fcctehidi Eb\u00fb \u0130sh\u00e2k el-Mervez\u00ee (\u00f6l. 340\/951) ve \u015e\u00e2fi\u00ee mezhebinin usul-i f\u0131k\u0131h \u00e2limlerinden Eb\u00fb Bekr es-Sayraf\u00ee (\u00f6l. 330\/941)\u2019nin \u00f6\u011frencisi olan Muhammed b. Sa\u00eed Eb\u00ee\u2019l-K\u00e2d\u00ee\u2019nin f\u0131k\u0131h \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 iki kitab\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bunlar: <em>Kit\u00e2bu\u2019l-Hev\u00e2<\/em> ve <em>Kit\u00e2bu\u2019l-Amd<\/em>\u2019dir. Eb\u00fb Ahmed \u0130mam Keb\u00eer, H\u00e2rizm\u2019in iftiharlar\u0131ndan biri olan Muhammed b. Sa\u00eed Eb\u00ee\u2019l-K\u00e2d\u00ee\u2019nin f\u0131k\u0131h ilmine kimsenin sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Irak\u2019ta tedrisini tamamlad\u0131ktan sonra H\u00e2rizm\u2019e d\u00f6nen Muhammed b. Sa\u00eed Eb\u00ee\u2019l-K\u00e2d\u00ee, burada f\u0131k\u0131h ilmine y\u00f6nelik dersler verdi\u011fi gibi ul\u00fbmu\u2019dd\u00een \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da tasniflemi\u015ftir. 340\/951 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong>Abdullah b. Muhammed Eb\u00fb Muhammed el-Buhari el-Bak\u00ee el-H\u00e2rizm\u00ee (\u00f6l. 398\/1007):<\/strong><\/p>\n<p>\u015e\u00e2fi\u00ee mezhebinin fakihlerinden biri olan Eb\u00fb Muhammed el-H\u00e2rizm\u00ee, f\u0131k\u0131h ilmini Eb\u00fb\u2019l-Kas\u0131m ed-Derak\u00ee\u2019den \u00f6\u011frendikten sonra ilim tahsil etti\u011fi yerde ders vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca kaynaklar, edebi noktada da kendisini geli\u015ftiren Eb\u00fb Muhammed el-H\u00e2rizm\u00ee\u2019nin minberlerde ilmi hususta halka vaazlar verdi\u011fi gibi uzun s\u00fcre d\u00fc\u015f\u00fcnmeksizin yaz\u0131lar yazabildi\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n<p>Edebi olarak dili ak\u0131c\u0131 kullanma ve \u015fiir yazabilme kabiliyetine sahip olan Eb\u00fb Muhammed el-H\u00e2rizm\u00ee\u2019nin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan beyitlerinden biri \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n<p>\u0642\u062f \u062d\u0636\u0631\u0646\u0627 \u0648\u0644\u064a\u0633 \u064a\u0642\u0636\u064a \u0627\u0644\u062a\u0627\u0644\u0642\u064a &#8211; \u0641\u0633\u0623\u0644 \u0647\u0644\u0644\u0627 \u062e\u064a\u0631 \u0647\u0630\u0627 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0627\u0642<br \/>\n\u0627\u0646 \u062a\u063a\u0628 \u0644\u0645 \u0627\u063a\u0628 \u0648\u0627\u0646 \u0644\u0645 \u062a\u063a\u0628 &#8211; \u063a\u0628\u062a \u0643\u0623\u0646 \u0627\u0641\u062a\u0631\u0627\u0642\u0646\u0627 \u0628\u0627\u062a\u0641\u0627\u0642<\/p>\n<p><em>Bir araya gelsek de bu bize yetmez. Allah\u2019tan bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n iyili\u011fini iste. Adeta ayr\u0131l\u0131kta anla\u015fmam\u0131z gibi, sen gidersen ben gitmem, sen gitmezsen ben giderim.<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Eb\u00fb\u2019l-Feth Ahmed b. Abd\u00fclaziz b. M\u00fbs\u00e2 b. \u00ces\u00e2 el-H\u00e2rizm\u00ee (\u00f6l. 395\/1004):<\/strong><\/p>\n<p>Hayat\u0131 hakk\u0131nda bilgi sahibi olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Eb\u00fb\u2019l-Feth el-H\u00e2rizm\u00ee, H\u00e2rizm\u2019in \u00f6nde gelen k\u0131raat \u00e2limlerinden biri olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n<p>Hayat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yolculukla ge\u00e7iren Eb\u00fb\u2019l-Feth el-H\u00e2rizm\u00ee, Ba\u011fdat ve M\u0131s\u0131r\u2019a giderek buradaki \u00e2limlerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp k\u0131raat ilmine dair \u00e7ok say\u0131da kay\u0131t toplam\u0131\u015ft\u0131r. 395\/1004 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Eb\u00fb Bekr Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-H\u00e2rizm\u00ee el-Berk\u00e2n\u00ee (\u00f6l. 425\/1033):<\/strong><\/p>\n<p>Hadis ve f\u0131k\u0131h \u00e2limlerinden olan Eb\u00fb Bekr el-Berk\u00e2n\u00ee, 336\/947 y\u0131l\u0131nda H\u00e2rizm\u2019e ba\u011fl\u0131 Berk\u00e2n k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015ftur.<\/p>\n<p>K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda ilim tahsil etmeye ba\u015flayan Eb\u00fb Bekr el-Berk\u00e2n\u00ee, hadis ilmini Ba\u011fdat\u2019ta Eb\u00fb\u2019l-Hasan D\u00e2rekutn\u00ee, Eb\u00fb Ali Muhammed b. Ahmed b. Hasan b. es-Savv\u00e2f ve Eb\u00fb Bekir el-Kat\u00ee\u00ee, C\u00fcrc\u00e2n\u2019da Eb\u00fb Bekir Ahmed b. \u0130brahim el-\u0130sm\u00e2il, N\u00ee\u015f\u00e2bur\u2019da Eb\u00fb \u00d6mer Muhammed b. Ahmed b. Hamd\u00e2n el-Hayr\u00ee, Merv\u2019de Abdullah b. \u00d6mer b. Alke\u2019l-Cevher\u00ee, Her\u00e2t\u2019ta Eb\u00fb\u2019l-Fazl b. H\u00fcmeyriye el-Herev\u00ee, \u0130sfer\u00e2yin\u2019de Eb\u00fb Sehl Be\u015fer b. Ahmed el-\u0130sfer\u00e2yin ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok me\u015fayih\u2019ten ilim tahsil ettikten sonra Ba\u011fdat\u2019a yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ba\u011fdat\u2019ta ise Eb\u00ee Muhammed b. M\u00e2si, Ahmed b. Ca\u2018fer b. M\u00fcslim, Muhammed b. Ca\u2018fer b. Heysem el-B\u00fcnd\u00e2ri, Eb\u00ee Al\u00ee b. es-Savv\u00e2f, Eb\u00ee Bahr b. Kevser el-Ber\u00eehar\u00ee gibi \u00e2limlerden \u00e7ok say\u0131da hadis \u00f6\u011frenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Eb\u00fb Bekr el-Berk\u00e2n\u00ee\u2019nin yeti\u015ftirdi\u011fi \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda tarih\u00e7i, Kur\u2019an ve hadis h\u00e2f\u0131z\u0131 Eb\u00fb Bekr Ahmed b. Al\u00ee b. S\u00e2bit el-Ba\u011fd\u00e2d\u00ee (\u00f6l. 463\/1071), hadis \u00e2limi ve \u015fair Eb\u00fb Abdullah Muhammed es-S\u00fbr\u00ee (\u00f6l. 441\/1049), muhaddis ve \u015e\u00e2fi\u00ee fakihlerden Eb\u00fb Bekr Ahmed b. el-H\u00fcseyn b. Al\u00ee el-Beyhak\u00ee (\u00f6l. 458\/1066) ve Eb\u00fb \u0130sh\u00e2k Cem\u00e2l\u00fcdd\u00een \u0130br\u00e2h\u00eem b. Al\u00ee b. Y\u00fbsuf e\u015f-\u015e\u00eer\u00e2z\u00ee (\u00f6l. 476\/1083) yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Kur\u2019an haf\u0131z\u0131 olan Eb\u00fb Bekr el-Berk\u00e2n\u00ee, f\u0131k\u0131h\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Arap\u00e7a ve hadis ilmini \u00e7ok iyi \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Nitekim Buhari ve M\u00fcslim\u2019deki hadisleri <em>el-M\u00fcsned<\/em> adl\u0131 eserinde tasniflemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Di\u011fer taraftan S\u00fcfy\u00e2n es-Sevr\u00ee, Ubeydullah b. \u00d6mer, Abd\u00fclmelik b. Umeyr, Eyy\u00fbb es-Sahtiy\u00e2n\u00ee, \u015eu\u2018be b. Hacc\u00e2c, Matar el-Verr\u00e2k, Beyy\u00e2n b. Bi\u015fr, Mis\u2018ar b. Kid\u00e2m vb. hadis \u00e2limlerinden istifade ederek hadisleri bir araya getirmek istemesine ra\u011fmen tamamlayamadan Ba\u011fdat\u2019ta Recep ay\u0131n\u0131n birinci g\u00fcn\u00fc vefat etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ba\u011fd\u00e2d\u00ee ve S\u00fcbk\u00ee, Recep ay\u0131nda \u00f6lmesi i\u00e7in Allah\u2019tan vefat\u0131n\u0131 geciktirmesini istedi\u011fini ifade etmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Tezin tamam\u0131n\u0131 okumak i\u00e7in buraya t\u0131klay\u0131n\u0131z:\u00a0<a href=\"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/wp-content\/uploads\/sites\/7\/2025\/02\/Arapca-Kaynaklara-Gore-Fethinden-X.-Yuzyila-Kadar-Harizm-Bolgesi.pdf\">Arap\u00e7a Kaynaklara G\u00f6re Fethinden X. Y\u00fczy\u0131la Kadar H\u00e2rizm B\u00f6lgesi<\/a><\/p>\n<p>Bu tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in\u00a0<a href=\"https:\/\/tez.yok.gov.tr\/UlusalTezMerkezi\/tezSorguSonucYeni.jsp\">Ulusal Tez Merkezi<\/a>\u00a0platformunu kullanabilirsiniz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tez K\u00fcnyesi Tez No: 838067 Tez T\u00fcr\u00fc: Doktora Ba\u015fl\u0131k: Arap\u00e7a Kaynaklara G\u00f6re Fethinden X. Y\u00fczy\u0131la Kadar H\u00e2rizm B\u00f6lgesi Yazar: Murat Erko\u00e7 Dan\u0131\u015fman: Prof. Dr.\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[91],"tags":[],"class_list":["post-17509","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tezler"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17509"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17509\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}