{"id":17521,"date":"2025-02-21T17:29:42","date_gmt":"2025-02-21T17:29:42","guid":{"rendered":"https:\/\/research.ddev.site\/?p=17521"},"modified":"2025-02-21T17:29:42","modified_gmt":"2025-02-21T17:29:42","slug":"farabiden-taskoprizadeye-islam-medeniyetinde-ilimler-tasnifinin-gelisimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/farabiden-taskoprizadeye-islam-medeniyetinde-ilimler-tasnifinin-gelisimi\/","title":{"rendered":"F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019den Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de\u2019ye: \u0130slam Medeniyetinde \u0130limler Tasnifinin Geli\u015fimi"},"content":{"rendered":"<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>Tez K\u00fcnyesi<\/strong><\/h3>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Tez No:<\/strong> 368413<br \/>\n<strong>Tez T\u00fcr\u00fc:<\/strong> Y\u00fcksek Lisans<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Ba\u015fl\u0131k:<\/strong> F\u00e2r\u00e2b\u00ee&#8217;den Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de&#8217;ye: \u0130slam Medeniyetinde \u0130limler Tasnifinin Geli\u015fimi<br \/>\n<strong>Yazar:<\/strong> Selime \u00c7\u0131nar<br \/>\n<strong>Dan\u0131\u015fmanlar:<\/strong><\/p>\n<ul style=\"text-align: center;\">\n<li>Prof. Dr. Recep \u015eent\u00fcrk<\/li>\n<li>Prof. Dr. Tahsin G\u00f6rg\u00fcn<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Yer Bilgisi:<\/strong> Fatih Sultan Mehmet Vak\u0131f \u00dcniversitesi \/ Medeniyetler \u0130ttifak\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc \/ Medeniyet Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Ana Bilim Dal\u0131<\/p>\n<hr \/>\n<p>\u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinde ilimler tasnifi iki ana gelene\u011fe dayanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gelenekler, vahyi akl\u00ee bilginin hiss\u00ee formda ifadesi sayan filozoflar\u0131n ilimler tasnifi gelene\u011fi ve vahiyle akl\u00ee bilginin ayr\u0131 bilgi kategorileri sayan ve vahyi hakikatin en kesin ifadesi kabul eden \u00e2limlerin ilimler tasnifi gelene\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinde ilimler tasnifleri ayn\u0131 zamanda felsefe ve din ili\u015fkisi hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerin de tezah\u00fcr etti\u011fi bir alan olmu\u015ftur. \u0130limler tasniflerini kaleme alan m\u00fcelliflerin hakikat anlay\u0131\u015flar\u0131, hakikate g\u00f6t\u00fcren ilimler, di\u011fer bir ifadeyle hakiki ilimler g\u00f6r\u00fc\u015flerini de belirlemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Hakiki ilimler, Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de\u2019nin ortaya koydu\u011fu tan\u0131m\u0131yla \u201cnefs\u00fc\u2019l-emr\u201de g\u00f6re ara\u015ft\u0131rma yapan, zamanlar\u0131n, toplumlar\u0131n, dinlerin de\u011fi\u015fmesiyle de\u011fi\u015fmeyen ilimlerdir. Bu ilimlere t\u00fcr ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapan, hakikat ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapan ilimler de diyebiliriz. Bu kavram\u0131 ve tan\u0131m\u0131 b\u00fct\u00fcn eserlerde g\u00f6rmeyiz. Fakat bu anlay\u0131\u015f\u0131n izlerini takip edebiliriz.<\/p>\n<p>Hakiki ilimler anlay\u0131\u015f\u0131, kavramsal olarak birebir bulunmasa da, teorik temelleri ilk olarak F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019de g\u00f6r\u00fclen ve filozoflar\u0131n gelene\u011fine h\u00e2kim olmu\u015f bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck gaye ebedi saadete ula\u015fmakt\u0131r. Bu, nefsin nazar\u00ee olarak yetkinle\u015fmesi ve buna ba\u011fl\u0131 olarak iyi amelleri i\u015flemesi ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nefis, hakikatle yani metafizik bilgiyle yetkinle\u015fir. Bunun i\u00e7in de t\u00fcr ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapan, de\u011fi\u015fmeyen bilgileri sunan hakiki ilimleri tahsil etmek gerekir.<\/p>\n<p>Vahiy, hakikatin bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, d\u00een\u00ee ilimler hakikatin bizzat kendisiyle de\u011fil, medeni hayat\u0131 d\u00fczenleyen y\u00f6n\u00fcn\u00fcn yorumlar\u0131yla i\u015ftigal etti\u011finden hakiki de\u011fil yorumsal ilimlerdir. Yorum bilimleri olmalar\u0131 onlar\u0131 de\u011fersiz k\u0131lmaz. Medeni hayat\u0131n d\u00fczenlenmesi, nefsin yetkinle\u015fece\u011fi imk\u00e2nlar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bunlar zorunludur. Fakat nefsi yetkinli\u011fe g\u00f6t\u00fcrecek ilimler bunlar de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u00c2limlerin ilimler tasniflerinde de gaye ebedi saadettir. Bu, do\u011fru itikad ve iyi amelle sa\u011flan\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan felsef\u00ee tasnif gelene\u011fiyle ortakt\u0131r. Fakat d\u00een\u00ee gelenekte bu, \u015feriatin bildirdiklerine inanma ve emrettiklerini uygulama ile sa\u011flan\u0131r. Bunun i\u00e7in d\u00een\u00ee ilimler tahsil edilmeli ve ilim ile amel edilmelidir. \u00c2limlerin ve filozoflar\u0131n tasniflerinde hakiki ilimler ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f farklar\u0131ndan biri, varl\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak burada ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6yle ki, filozoflar hakiki ilimlerin nefsi zorunlu olarak yetkinle\u015ftirece\u011fine ve iyi amellerin o nefisten zorunlu olarak sad\u0131r olaca\u011f\u0131na inan\u0131rlar. Bu gelene\u011fe g\u00f6re ahlaks\u0131z bir filozof olamaz. \u00c2limlerde ise amel iradeye ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bilmek ve amel etmek aras\u0131nda zorunlu bir ili\u015fki yoktur. \u00c2lim olan fakat ahlaks\u0131z olan kimse bulunabilir.<\/p>\n<p>Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de, \u00e2limlerin ilimler tasnifi gelene\u011fine mensup oldu\u011fu halde, filozoflar\u0131n gelene\u011finin <strong>nefs\u00fc\u2019l-emr<\/strong>\u2019e g\u00f6re ara\u015ft\u0131rma yapma kriterini hem felsef\u00ee hem de d\u00een\u00ee ilimlere tatbik etmesi bak\u0131m\u0131ndan dikkate \u015fayan bir konumda bulunmaktad\u0131r. O, ilimleri varl\u0131k kategorilerine g\u00f6re ay\u0131r\u0131r. Varl\u0131k kategorileri; d\u0131\u015f d\u00fcnyada, zihinde, dilde ve yaz\u0131da varl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n<p>Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de, d\u0131\u015f d\u00fcnyada varl\u0131\u011f\u0131n hakiki varl\u0131k oldu\u011funu, zihni varl\u0131\u011f\u0131n hakiki varl\u0131k m\u0131 yoksa mecazi varl\u0131k m\u0131 oldu\u011funun tart\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011funu, dilde ve yaz\u0131daki varl\u0131\u011f\u0131n mecazi oldu\u011funu, ancak insan\u0131n var olmas\u0131 ile varl\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Dolay\u0131s\u0131yla, d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki hakiki varl\u0131\u011fa taalluk eden ilimlerin hakiki ilimler, di\u011fer varl\u0131klara taalluk eden ilimlerin de alet ilimleridir.<\/p>\n<p>D\u0131\u015f d\u00fcnyaya taalluk eden ilimler nazar\u00ee ve amel\u00ee olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. Bu her ikisi de akl\u0131n kanununa g\u00f6re olma ve \u015feriatin kanununa g\u00f6re olma bak\u0131m\u0131nda ikiye ayr\u0131l\u0131r. Akla g\u00f6re olan ilimler hikem\u00ee, \u015feriate g\u00f6re olanlar ise \u015fer\u2019\u00ee ilimlerdir. B\u00f6ylelikle, Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de hem felsef\u00ee hem d\u00een\u00ee ilimleri hakiki olarak vaz etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Akl\u00ee ve d\u00een\u00ee ilimlerde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u0130bn\u00fc\u2019l-Ekfani\u2019nin, bat\u0131n\u00ee ilimlerde Gaz\u00e2l\u00ee\u2019nin tasnifini takip eden Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de, <strong>Mift\u00e2hu\u2019s-Sa\u00e2de<\/strong> adl\u0131 eserinde yapt\u0131\u011f\u0131 bu tasnifle filozoflar\u0131n ve \u00e2limlerin ilimler tasnif teorilerinin bir sentezini ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n<p>Tezin tamam\u0131n\u0131 okumak i\u00e7in buraya t\u0131klay\u0131n\u0131z: <a href=\"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/wp-content\/uploads\/sites\/7\/2025\/02\/Farabiden-Taskoprizadeye-Islam-Medeniyetinde-Ilimler-Tasnifinin-Gelisimi.pdf\">F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019den Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de\u2019ye \u0130slam Medeniyetinde \u0130limler Tasnifinin Geli\u015fimi<\/a><\/p>\n<p>Bu tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in\u00a0<a href=\"https:\/\/tez.yok.gov.tr\/UlusalTezMerkezi\/tezSorguSonucYeni.jsp\">Ulusal Tez Merkezi<\/a>\u00a0platformunu kullanabilirsiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tez K\u00fcnyesi Tez No: 368413 Tez T\u00fcr\u00fc: Y\u00fcksek Lisans Ba\u015fl\u0131k: F\u00e2r\u00e2b\u00ee&#8217;den Ta\u015fk\u00f6pr\u00eez\u00e2de&#8217;ye: \u0130slam Medeniyetinde \u0130limler Tasnifinin Geli\u015fimi Yazar: Selime \u00c7\u0131nar Dan\u0131\u015fmanlar: Prof. Dr. Recep\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[91],"tags":[],"class_list":["post-17521","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tezler"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17521"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17521\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}