{"id":17649,"date":"2025-06-18T13:10:36","date_gmt":"2025-06-18T13:10:36","guid":{"rendered":"https:\/\/research.ddev.site\/?p=17649"},"modified":"2025-06-19T13:21:06","modified_gmt":"2025-06-19T13:21:06","slug":"islam-ahlak-felsefesinde-ahlaki-hastalik-kavrami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/islam-ahlak-felsefesinde-ahlaki-hastalik-kavrami\/","title":{"rendered":"\u0130slam Ahlak Felsefesinde Ahlak\u00ee Hastal\u0131k Kavram\u0131"},"content":{"rendered":"

Tez K\u00fcnyesi<\/strong><\/h3>\n
\n

Tez No:<\/strong> 923776
\nTez T\u00fcr\u00fc:<\/strong> Y\u00fcksek Lisans<\/p>\n

Ba\u015fl\u0131k:<\/strong> \u0130slam Ahlak Felsefesinde Ahlak\u00ee Hastal\u0131k Kavram\u0131 \/ The Concept of Ethical Disease in Islamic Moral Philosophy
\nYazar:<\/strong> Feyyaz Bilal Y\u0131ld\u0131z
\nDan\u0131\u015fman:<\/strong> Do\u00e7 Dr \u0130brahim Aksu
\nYer Bilgisi:<\/strong> Erzincan Binali Y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00dcniversitesi \/ Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc \/ Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dal\u0131
\nKonu:<\/strong> Felsefe (Philosophy)<\/p>\n

\n

Ahlak denilen olgu, varl\u0131klar aras\u0131nda sadece insana \u00f6zg\u00fc bir durumdur ve insanla beraber var olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yani ahlak\u0131n ser\u00fcveni insanl\u0131kla beraber var olmu\u015ftur diyebiliriz. Bu sebeple ahlak\u0131n, insan hayat\u0131n\u0131n en kadim ve en temel toplumsal ya\u015fam kurallar\u0131ndan biri oldu\u011funu s\u00f6ylemek ve kabul etmek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. B\u00f6ylece ahlak, insanlar ve toplum i\u00e7in baz\u0131 ya\u015fam kurallar\u0131 olu\u015fturmakla beraber -zaman i\u00e7erisinde- bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 olarak da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\nAhlak\u0131n sadece teorik bir alana de\u011fil ayn\u0131 zamanda ameli\/pratik bir alana da hitap etmesi bak\u0131m\u0131ndan ayr\u0131 bir \u00f6neme de sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu nedenle insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa ve bu davran\u0131\u015flar\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine dair bizlere y\u00f6nlendirmelerde bulunmaktad\u0131r. Bu y\u00f6nlendirmelerin etkisi sadece ki\u015fisel de\u011fil toplumsal olarak da \u00f6nem arz etmektedir.
\nAhlak kurallar\u0131 erdemi de kapsayan daha kapsaml\u0131 bir yap\u0131y\u0131 ifade etmekte olup ahlak, pek \u00e7ok \u015fey yan\u0131nda, ki\u015finin erdemli bir ya\u015fam s\u00fcrmesini de istemektedir. \u00d6rnek verecek olursak yard\u0131mseverlik bir ahlak\u00ee de\u011ferken yard\u0131msever olmak ise bir erdemdir. Bu da demek oluyor ki erdem, ki\u015finin davran\u0131\u015flar\u0131na yans\u0131yan ahlak\u00ee bir \u00f6zelliktir. Yani ahlak\u0131n insanlara sundu\u011fu as\u0131l ama\u00e7 ahlak\u0131 elde edebilmek i\u00e7in erdemli davran\u0131\u015flar\u0131 yapmakt\u0131r. \u0130\u015fte bu y\u00fczden ahlak felsefesinin ana konular\u0131ndan birinin erdem oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.
\nErdem ve erdemsizlik kavramlar\u0131 insan\u0131n ahlak\u00ee geli\u015fiminde ve toplumsal d\u00fczenin sa\u011flanmas\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptir. Erdem, bireyin i\u00e7 huzuruna ve toplumun d\u00fczenine katk\u0131 sa\u011flarken erdemsizlik ise hem bireyin hem de toplumun mutsuzlu\u011funa yol a\u00e7an bir durumdur. \u0130nsan, bu iki kavram aras\u0131nda bilin\u00e7li se\u00e7imler yaparak ahlak\u00ee bir denge kurabilir. Erdemli bir ya\u015fam\u0131n olmas\u0131 sadece bireysel mutluluk i\u00e7in de\u011fil toplumsal d\u00fczenin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in de vazge\u00e7ilmezdir.
\nBir\u00e7ok filozofta g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere insan\u0131n as\u0131l amac\u0131n\u0131n mutlulu\u011fa eri\u015fmek oldu\u011funu, bunun ise ancak erdemli davran\u0131\u015flar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesiyle ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f say\u0131lmayacakt\u0131r. Bunun bir ba\u015fka anlam\u0131 da insan\u0131n erdemli davran\u0131\u015flar sayesinde hem kendisiyle hem de toplumla uyum i\u00e7erisinde
\nya\u015fayabilecek olmas\u0131d\u0131r. Yani erdem sadece ki\u015finin kendisine de\u011fil yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 taktirde topluma da fayda sa\u011flayan bir eylemdir.
\nErdem kavram\u0131n\u0131n \u0130slam felsefesinde kullan\u0131m\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise Eflatun ve Aristoteles gelene\u011finin izlerini g\u00f6rmekteyiz. Nitekim \u0130slam filozoflar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011funa g\u00f6re, nefsin temel g\u00fc\u00e7leri ve bunlardan ortaya \u00e7\u0131kan temel erdemler ve erdemsizlikler b\u00fcy\u00fck oranda Eflatun ve Aristo\u2019nun g\u00f6r\u00fc\u015flerine benzemekte ve onlar\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n devam\u0131 niteli\u011findedir. Bu durumun sebebinin ise Eflatun ve Aristo\u2019nun g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u0130slam ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile uyu\u015fmas\u0131d\u0131r diyebiliriz.
\nFilozoflar, genel olarak d\u00f6rt temel erdemin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015flerdir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, erdemsizliklerin bu erdemlerin a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 (ifrat) veya eksikli\u011fi (tefrit) sonucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve toplamda sekiz erdemsizlik olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak burada belirtilmesi gereken \u00f6nemli bir nokta, filozoflar\u0131n sekiz erdemsizli\u011fi mutlak bir say\u0131 olarak ele almad\u0131klar\u0131d\u0131r. Bu say\u0131, yaln\u0131zca d\u00f6rt temel erdemin a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lara kaymas\u0131 veya eksik uygulanmas\u0131 durumundan kaynaklanan erdemsizlikleri temsil etmektedir. Buna ek olarak, filozoflar\u0131n erdemlerin yaln\u0131zca d\u00f6rt temel kategoriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu kategorilere ba\u011fl\u0131 alt erdemlerin de bulundu\u011funu vurgulamak gerekir. Ayr\u0131ca, erdemli bir davran\u0131\u015ftan her t\u00fcrl\u00fc sapma veya uzakla\u015fma, yeni bir erdemsizlik durumunu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu ba\u011flamda, erdemsizliklerin say\u0131s\u0131n\u0131n yaln\u0131zca sekizle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, \u00e7ok daha fazla olabilece\u011fini belirtmek do\u011fru olacakt\u0131r.
\nErdem kavram\u0131, anlam ve i\u00e7eri\u011fi itibariyle felsefi bir olgu olarak \u201cerdemsizlik\u201d kavram\u0131n\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, erdemsizlik konusu da \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Erdemsizli\u011fin, erdemle ili\u015fkili olarak varl\u0131k kazanan bir kavram oldu\u011fu ifade edilebilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, erdemin olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda erdemsizlik kendini g\u00f6stermektedir. Bu nedenle, her iki kavram birbiriyle ili\u015fkili olup, birbirini tamamlayan ve devam ettiren unsurlar olarak de\u011ferlendirilebilir. Dahas\u0131, erdem kavram\u0131n\u0131 daha derinlemesine anlamak i\u00e7in erdemsizlik olgusunu, erdemsizli\u011fi daha iyi kavrayabilmek i\u00e7in ise erdem kavram\u0131n\u0131 incelemek gereklidir.
\nErdem ve erdemsizlik kavramlar\u0131, ki\u015finin ahlak\u00ee durumunu ve toplumsal ya\u015fam\u0131n\u0131 ilgilendiren durumlar olmalar\u0131 hasebiyle birbirine muhta\u00e7 fakat bir o kadarda z\u0131t kavramlar olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Erdem bir denge durumu oldu\u011funa g\u00f6re erdemsizlik ise bu dengenin bozulmas\u0131 durumudur. Dolay\u0131s\u0131yla insan erdemli davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n kendisine ve topluma fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131, erdemsiz davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ise yine kendisine ve de topluma zarar verece\u011fini bilerek tercihlerde bulunmal\u0131d\u0131r.
\nErdem ve erdemsizlik kavramlar\u0131 yan\u0131nda ahlak\u00ee hastal\u0131k\/nefs hastal\u0131\u011f\u0131 kavram\u0131 da \u0130slam ahlak felsefesinin temel konular\u0131d\u0131r. Bu sebeple de \u0130slam ahlak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015f belirttikleri bir ara\u015ft\u0131rma konusu olmu\u015ftur. Ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131n da temel konusu olan bu ahlak\u00ee hastal\u0131k\/nefs hastal\u0131\u011f\u0131 kavram\u0131 hakk\u0131nda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bulgular\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz.
\nFilozoflar\u0131m\u0131z ahlak\u00ee hastal\u0131\u011f\u0131n ne oldu\u011funu, nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu t\u00fcr rahats\u0131zl\u0131klardan kurtulma yollar\u0131n\u0131 eserlerinde ele al\u0131p incelemi\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir hastal\u0131k s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bunun mutlaka bir tedavi y\u00f6nteminin belirlenmesi ya da tedavisi m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse bile bu hastal\u0131kla m\u00fccadele yollar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereklidir. T\u0131pk\u0131 t\u0131p biliminde her hastal\u0131\u011fa y\u00f6nelik bir tedavi y\u00f6ntemi veya \u00f6nerinin bulunmas\u0131 gibi, ahlak felsefesi de ahlak\u00ee hastal\u0131klara ili\u015fkin \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ve tavsiyeler sunmaktad\u0131r.
\nFilozoflara g\u00f6re, erdemsizlik ki\u015fide ahlak\u00ee hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan bir etkendir. Erdemsizli\u011fi sebep olarak kabul etti\u011fimizde ahlak\u00ee hastal\u0131k bunun bir sonucu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yani bunlar aras\u0131nda sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkisine dayanan felsefi bir birliktelikten bahsedebiliriz.
\nHastal\u0131klar\u0131n hem bedensel hem de ruhsal boyutlar\u0131 oldu\u011funa daha \u00f6nce de\u011finmi\u015ftik. T\u0131pk\u0131 klasik t\u0131pta bir hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisini bulmak i\u00e7in hekimlerin \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemler geli\u015ftirmesi gibi, filozoflar da ahlak\u00ee hastal\u0131klar i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ve tedavi teknikleri aramaktad\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc hastal\u0131klar\u0131n iyile\u015ftirilmesi yaln\u0131zca t\u0131p biliminin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda felsefenin de ilgilendi\u011fi bir konu olmu\u015ftur. Tarih boyunca bir\u00e7ok filozofun ayn\u0131 zamanda hekimlik yapt\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oluruz. Bu durum, felsefe ile t\u0131bb\u0131n birbirine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Yine, filozoflar\u0131n eserlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ahlak\u00ee hastal\u0131klardan korunma yollar\u0131 ve bu t\u00fcr hastal\u0131klarla m\u00fccadele eden ki\u015filer i\u00e7in tedavi \u00f6nerileri sunduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Zira bu t\u00fcr hastal\u0131klar hem
\nbireyin hem de toplumun genel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz \u015fekilde etkileyebilmekte ve tedavi edilmesi zaruri hale gelmektedir.
\nHastal\u0131k denildi\u011finde t\u0131p biliminin konusu ve alan\u0131na girmesi beklenen bir durum akla gelirken, bu durum ahlak\u00ee hastal\u0131k konusu i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ahlak\u00ee hastal\u0131k t\u0131p biliminin de\u011fil ahlak felsefenin bir alan\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bedensel, fizyolojik ve biyolojik hastal\u0131klar t\u0131p biliminin konusu ve alan\u0131na girerken; ahlak\u00ee hastal\u0131klar ise daha \u00e7ok etik, felsefe, psikoloji ve sosyoloji gibi disiplinlerin alan\u0131na girmektedir. \u0130ster bedensel bir hastal\u0131k ister ahlak\u00ee bir hastal\u0131k olsun her ikisinde de bir tedavi s\u00fcreci ve y\u00f6ntemi kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\nBedensel hastal\u0131\u011f\u0131n etkisi bireyle s\u0131n\u0131rl\u0131yken ahlak\u00ee hastal\u0131klar\u0131n etkisi toplumsal olabilmektedir. \u015e\u00f6yle ki, bedensel hastal\u0131klar\u0131n tedavisi ve tedavi s\u00fcreci sadece hasta olan o ki\u015fiyi etkilemekteyken; ahlak\u00ee hastal\u0131klar\u0131n tedavisi ise sadece hasta olan ki\u015fiyi de\u011fil ayn\u0131 zamanda o ki\u015finin i\u00e7inde bulundu\u011fu toplumu da etkile[yebil]mektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ahlak\u00ee hastal\u0131klar, tedavi edil(e)medi\u011finde toplumsal ve sosyal bir\u00e7ok zarar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r.
\nAhlak\u00ee hastal\u0131k ve sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu durumlar\u0131n nefste bulunan \u015fehevi ve gazabi kuvvetlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Yani ki\u015fide bulunan \u015fehvet ve \u00f6fke kuvveti bir\u00e7ok ahlak\u00ee hastal\u0131\u011fa yol a\u00e7abilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ki\u015finin bu \u015fehevi ve gazabi-kuvvetlerine son derece dikkat etmesi gerekti\u011fini filozoflar defaatle vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.
\n\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z boyunca ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130slam filozoflar\u0131n\u0131n ahlak\u00ee hastal\u0131klardan korunma konusunda ortak bir hususa dikkat \u00e7ekti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. O da \u201carkada\u015f se\u00e7imi\u201ddir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ki\u015finin ahlak\u00ee hastal\u0131klara y\u00f6nel[ebil]mesindeki en b\u00fcy\u00fck -d\u0131\u015f- etken hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki arkada\u015f \u00e7evresi ve se\u00e7imidir. Ki\u015fi arkada\u015flar\u0131n\u0131 do\u011fru se\u00e7ti\u011fi taktirde ahlak\u00ee hastal\u0131klara yakalanmas\u0131 daha g\u00fc\u00e7 olacakt\u0131r. \u015eayet arkada\u015f se\u00e7imini iyi yap[a]mad\u0131ysa ahlak\u00ee hastal\u0131klara yakalanmas\u0131 daha kolay olacakt\u0131r.
\nAhlak\u00ee hastal\u0131klar\u0131n \u00f6zellikle erdemsizlik durumuna \u00e7ok benzedi\u011fini hatta erdemsizlikler ile ahlak\u00ee hastal\u0131klar\u0131 bir\u00e7ok durumda birbirinden ay\u0131rt etmenin dahi zor oldu\u011fu s\u00f6yleyebiliriz. Bu durum ise farkl\u0131 ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda ele al\u0131nmalar\u0131na ra\u011fmen erdemsizlik ve ahlak\u00ee hastal\u0131k konusunun bir\u00e7ok ortak noktas\u0131 oldu\u011funu kabul etmemize ayr\u0131ca aralar\u0131nda bir \u00f6zde\u015flik ve ba\u011f kurmam\u0131za neden olmaktad\u0131r.
\nSon olarak, bu \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zla ahlak felsefesinin k\u0131ymetli bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olan bu konular\u0131na biraz daha a\u00e7\u0131kl\u0131k ve netlik kazand\u0131rmak istedik. \u00d6zellikle ahlak\u00ee hastal\u0131klar ile erdemsizlikler aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dair bulgu ve tespitlerimizin \u0130slam ahlak felsefesi alan\u0131na ufak da olsa katk\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 ve bu konudaki belirsizliklere \u0131\u015f\u0131k tutaca\u011f\u0131n\u0131 umuyoruz. \u00d6zellikle hem bireysel hem de toplumsal olarak erdemli ve ahlak\u00ee davran\u0131\u015flara son derece ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz bu d\u00f6nemde, erdemsizliklerden ve ahlak\u00ee hastal\u0131klardan korunma ve bunlardan kurtulma ad\u0131na filozoflar\u0131n tavsiye ve y\u00f6nlendirmelerinin t\u00fcm insanl\u0131k i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nem arz etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

Tezin tamam\u0131n\u0131 okumak i\u00e7in buraya t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a><\/p>\n

Bu tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in\u00a0Ulusal Tez Merkezi<\/a>\u00a0platformunu kullanabilirsiniz.<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tez K\u00fcnyesi Tez No: 923776 Tez T\u00fcr\u00fc: Y\u00fcksek Lisans Ba\u015fl\u0131k: \u0130slam Ahlak Felsefesinde Ahlak\u00ee Hastal\u0131k Kavram\u0131 \/ The Concept of Ethical Disease in Islamic\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[91],"tags":[],"class_list":["post-17649","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tezler"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17649"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17649\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rc.hku.edu.tr\/kimam\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}